ارتباطات غیر کلامی در درک فرزندان

اشاره

ارتباطات غیر کلامی عبارتند از رساندن پیام به گیرنده، بدون استفاده از کلمه و واژهها؛ در اینگونه ارتباط معنی کلام خود را توسط: تغییرات چهره، تماس چشمی، الگوی مو، الگوی لباس، استفاده از الگوها و سمبلها بیان مینماییم؛ اگرچه ظاهراً هیچ کلامی رد و بدل نمیشود، اما معانی بسیاری ارسال شده و توسط فرد مقابل دریافت میگردد.

ارتباطات غیر کلامی عبارتند از رساندن پیام به گیرنده، بدون استفاده از کلمه و واژهها که معمولًا جنبه تأیید و یا نهی از یک رفتار را دارد.

در خصوص ارتباط والدین با فرزندان این ارتباط معمولًا جنبه تأیید و یا نهی از یک رفتار را دارد؛ چرا که والدین با تغییر چهره و گاهی با اشاره چشم نسبت به تأیید رفتار و گفتار فرزند خود اقدام مینمایند، گاهی نیز با تغییر چهره و یا اشاره او را از انجام کاری باز میدارند. فرزندان نیز در بعضی مواقع با استفاده از الگوهای لباس یا تغییر الگوی موی خود و یا حتی استفاده از سمبل های خاصی، سعی در ایجاد ارتباط با والدین را دارند؛

البته ارتباط غیر کلامی از سوی فرزندان جنبه تأیید یا نهی را نداشته بلکه مواردی همچون:

اعتراض
جلب توجه
اظهار بزرگی
اظهار استقلال

را شامل میشود؛ لذا توجه والدین به این نحوه ارتباط میتواند زمینهساز ارتباط سازنده بین والد و فرزند باشد؛ با توجه به اهمیت موضوع ارتباطات غیر کلامی بهتر است هر کدام از موارد یاد شده را به اختصار توضیح دهیم.

1. اعتراض

گاهی فرزندان در اعتراض نسبت به گفتار یا رفتار والدین عکس العملهای مختلفی از خود نشان میدهند؛ مثلًا موی خود را به نحوی کوتاه میکنند که خلاف نظر والدین است.

و یا فرزندان دختر اقدام به رنگ نمودن مو کرده یا اینکه از گردن آویز یا لوازم زینتی استفاده مینمایند که والدین نسبت به آنها حساس بوده و آن را در شأن فرزند خود نمیدانند؛ البته این نحوه اعتراض فرزندان معمولًا به دلیل عدم ارتباط صحیح بین والد و فرزند به وجود میآید. نحوه اعتراض فرزندان معمولًا بهدلیل عدم ارتباط صحیح بین والد و فرزند بهوجود میآید.

2. جلب توجه

علاوه بر عوامل مثبت و تأثیرگذار بر بهبود روابط در ارتباطات درون خانوادگی، عواملی نیز وجود دارد که متأسفانه تأثیر نامطلوبی بر کیفیت ارتباط والدین و فرزندان خواهد داشت؛ یکی از این عوامل بیتوجهی نسبت به فرزند است. کمتر دیده شدن آنها و گفت وگوی حداقلی با ایشان از مظاهر این بی توجهی است. کودکان و نوجوانان در کنار والدین احساس امنیت نموده و از طریق صحبت با آنها آرامش و قوت قلب مییابند.

بنابراین نتیجه بی توجهی به فرزندان موجب عدم ثبات خلقی آنها خواهد شد که عموماً در گفتار و رفتار او نیز کاملًا مشهود است؛ لذا بسیاری از بچه ها در اینگونه مواقع صرفاً بهدلیل جلب توجه والدین اقدام به رفتارهایی مینمایند تا بلکه توسط پدر یا مادر دیده شوند.

این اقدامات اگرچه در بعضی مواقع ممکن است نامناسب باشد اما دلیل آن صرفاً کوتاهی والدین در توجه به فرزندان است؛ لذا در صورت اصلاح رفتار والدین نسبت به آنها، رفتارهای او نیز تغییر خواهد کرد؛

به والدین عزیز توصیه میکنیم:

فضای گفت وگوی همیشگی با فرزندان خود را حفظ نمایید.
با مشاهده اینگونه رفتارها بلافاصله عکس العمل منفی از خود نشان ندهید. بی توجهی نسبت به فرزند تأثیر نامطلوبی بر کیفیت ارتباط والدین و فرزندان خواهد داشت.

3. تمایل به بزرگ شدن

استفاده از الگوهای گوناگون مو و یا استفاده از لباسهای خاص، همیشه به معنای اعتراض یا جلب توجه نیست؛ بلکه گاهی فرزندان با استفاده از این روشها تمایل خود را به بزرگ شدن نشان میدهند و دوست دارند اطرافیان آنها را بزرگسال ببینند.

این تمایلات در نحوه رفتار، پوشش و حتی اشارات بدنی آنها خود را نمایان میسازد. مثلًا گاهی فرزند برای نشان دادن رأی منفی خود، از بالا انداختن ابرو استفاده میکند که البته این عمل نشانه بیادبی او نیست؛ بلکه دوست دارد مانند والدین خود رفتار نموده و گاهی نظر خود را اینگونه نشان دهد، بنابراین از هر ارتباط غیر کلامی که نشان دهنده بزرگسالی باشد استفاده مینماید.

در این مواقع والدین میتوانند با گفت وگویی صمیمی برای فرزند خویش توضیح دهند که این رفتار خلاف ادب بوده و نباید با والدین و افراد بزرگسال اینگونه صحبت نمود؛ سپس رفتارهای مثبت و صحیح دوره بزرگسالی را به ایشان آموزش دهند. هرچه فضای گفت وگو صمیمی باشد، فرزندان به گفت وگو با والدین ترغیب شده و به صحبت با آنها علاقه مند خواهند شد. هرچه فضای گفت و گو صمیمی باشد، فرزندان به گفت وگو با والدین ترغیب شده و به صحبت با آنها علاقه مند خواهند شد.

4. اظهار استقلال

ابراز استقلال فردی، از جمله مواردی در ارتباطات غیر کلامی است که در طول عمر انسانها و در سنین مختلف به صورت گوناگون ظاهر میشود. تمایل کودک خردسال به غذا خوردن، آن هم بدون کمک والدین، گرایش به استقلال است؛ لباس پوشیدن کودک آن هم به سختی، گرایش به استقلال است و همین طور حساسیت بر اسباب و وسایل اتاق و محدوده شخصی در دوره بلوغ نیز گرایش به استقلال است.

بنابراین ما والدین از بدو تولد تا زمانیکه آنها زندگی مشترک خود را آغاز نمایند، با این موضوع سر و کار داریم، با فرزندان پسر به نحوی و با فرزندان دختر بهنحوی دیگ؛ خصوصاً فرزندان دختر در دوره نوجوانی عمدتاً استقلال خود را با موی سر شروع میکنند.

فرزندان دختر در دوره نوجوانی عمدتاً استقلال خود را با موی سر شروع میکنند. بنابراین استفاده از نمادها و یا رفتارهای غیر کلامی کودکان را میتوان به دلیل گرایش به استقلال فردی و اظهار استقلال آنها نیز قلمداد نمود. بر این اساس شایسته است والدین ضمن بررسی نکات قید شده از نحوه ارتباط صحیح خود با فرزندان نیز مطلع باشند. گاهی یک تشخیص اشتباه و عکس العمل نامناسب میتواند تنشهای جدی در نحوه ارتباط والد و فرزند به وجود آورد.